KAYGUSUZ ABDAL DEDİKLERİ 25 Şubat 2007
Posted by Oyhan Hasan Bıldırki in Araştırma, Halk Edebiyatı.add a comment
15. yüzyıl dinî-tasavvufî edebiyatımızın ünlü tekke şairi, Alâiye sancak beyinin oğludur. Beylik töresinin gereğini yerine getirmek için dağda geyik avlarken, Şeyh Abdal Musa ile tanışmış ve kırk yıl ona hizmet etmiştir. Asıl adının Alâaddin Gaybî olduğu söylenir. Şiirlerinde “Kaygusuz Abdal” ve “Sarayî” mahlaslarını kullanmıştır. Çok iyi bir öğrenim görmüş, Mısır, Suriye, Irak ve Hicaz’da dolaştıktan sonra, Edirne, Sofya, Filibe ve Manastır’da da bulunmuştur. Mısır’da iken “tekke”sini kurmuştur. Alaycı, iğneleyici, hesap sorucu, bilgi verici şiirleriyle edebiyatımızın ilk “gerçeküstücü” şairidir. “Budala-nâme, Kitâb-ı Miglate, Vücudnâme, Risâle-i Kaygusuz Abdal, Dilgüşâ ve Saraynâme” gibi manzum-mensur eserlerin sahibidir.
1.
“Bu âdem dedikleri
El ayakla baş değil
Âdem mânâya derler
Suret ile kaş değil”
2.
“O halde ey talip, senin istediğin şey nedir? Yoksa kendini mi bilmiyorsun? Eğer kendini tanımak istiyorsan, kendini boş sayma. Çünkü bütün âlem Hakk’tır. Yerden göğe kadar bütün kâinat Mutlak Varlık’ın zâtıdır. Senin söylediğin şey, hayal ettiğin şeydir. O halde ey talip, gözünün önündeki perde senin hayalindir.”
3.
“Suyuna biz saldık bulgur
Bulgur Allah deyi kalgır
Be yârenler bu ne haldir
Kırk gün oldu kaynatırım kaynamaz”
4.
“Bakkal mısın terazuyu n’eylersin
İşin gücün yoktur gönül eğlersin
Kulun günahını tartıp n’eylersin
Geçiver suçundan bundan sana ne”
5.
“Yamru yumru söylerim
Her sözüm kelek gibi
Ben âvere gezerim
Sahrada leylek gibi
Miskin Sarâyî kıydın
Kul oldun sen nefsinde
Senin hırs ü hevesin
Tuttu seni fak gibi”
6.
“Kaygusuz bu sözü söyler
Senin zâtını şerh eyler
Yüzinde göz dilinde söz
Olan sen misin ola mı”
Şiirlerinde daha çok “hece”nin kısa kalıplarını kullanan Kaygusuz Abdal, tasavvufî terimlerin dışında, sade Türkçe’nin bayraktarlığını yapmıştır. Görüldüğü gibi onun tek amacı, “ilâhî aşkı” basamak yaparak “Mutlak Varlık”a ulaşmaktır. Anlatımındaki ustalığıyla da “orijinal”dir. Öğretirken, “cesaret”ini öne çıkarmaktan başka “kusur”u yoktur.
Oyhan Hasan BILDIRKİ
Kuşadası Halkın Sesi Gazetesi, Yıl: 2 Sayı: 186 8 Aralık 1995
